Tastbaar Twickel special – de nachtwaker

Vroeger werd Kasteel Twickel niet beveiligd door camera's, maar door één man die elke nacht zijn rondes liep: de nachtwaker. Van 22:30 uur 's avonds tot 06:30 uur 's ochtends bewoog hij zich als een schim door het kasteel. In deze Tastbaar Twickel Special lopen Joris en conservator Rob Bloemendal dezelfde route. Gewapend met de originele nachtwakersklok en op antieke vilten sloffen ontdekken ze de strenge regels van toen. Waarom was dit zo’n cruciaal beroep voor Twickel? En hoe voelde het om moederziel alleen in de nacht op het kasteel te waken?

Ontdek verder

In deze aflevering treden we in de voetsporen van de man die Twickel als geen ander kende in het donker. We volgen zijn eenzame route van de ophaalbrug tot de zolder en ontdekken verborgen plekken die normaal gesloten blijven, zoals het mysterieuze 'slotenkamertje' en de 'luisterposten' waar de waker in het aardedonker twintig minuten roerloos moest luisteren naar onraad.

Ook staan we stil bij de keerzijde van dit bestaan. We horen het tragische verhaal van nachtwaker Brilleman, voor wie de dichte mist (de 'Witte Wieven') rond het kasteel in 1959 fataal werd.

"De nachtwaker moet eenvoudig zijn dienst doen zonder nieuwsgierigheid. Hij mag niet te veel naar die schilderijen koekeloeren. Hij mag nergens aanzitten... hij moet zich als een soort schim door het kasteel verplaatsen."

Uit de instructies van Baron van Heeckeren (1917), voorgelezen door Rob Bloemendal

Joris van Meel – Presentator

Joris is de stem van Twickel van Binnenuit. Met een nieuwsgierige blik en Nijmeegse tongval neemt hij je mee naar bijzondere plekken op het landgoed. Hij gaat in gesprek met gasten en verbindt verhalen uit het verleden met het Twickel van nu.

Rob Bloemendal – Conservator van Twickel

Rob beheert de indrukwekkende collectie van het landgoed, van schilderijen tot meubels. In de rubriek 'Tastbaar Twickel' vertelt over het verhaal achter bijzondere voorwerpen en geeft inzicht in hoe Twickel zijn erfgoed beschermt en behoudt.

Verdieping & Beeld

In elke aflevering lichten we een plek of voorwerp op het landgoed extra uit. Met beeld en verhaal laten we zien wat Twickel zo bijzonder maakt, tot in de details.

De ophaalbrug

Joris en Rob trappen de aflevering af op de iconische ophaalbrug van het kasteel. Dit was voor de nachtwaker de plek waar zijn dienst begon: om 22:30 uur ging de brug omhoog en zat het kasteel 'potdicht' . Maar Rob vertelt op deze plek ook een aangrijpend verhaal. Precies hier sloeg in 1959 het noodlot toe voor nachtwaker Brilleman. Door de 'Witte Wieven' (dichte mist) zag hij de brug niet, fietste de gracht in en verdronk .

De nachtwakersklok

Het bewijs dat de nachtwaker zijn werk deed. Hij droeg een zware ronde klok in een leren hoes op zijn borst. Door het hele kasteel hingen sleutels aan kettinkjes. Door zo’n sleutel in de klok te steken, werd er een gaatje geponst in een papieren strookje. Zo kon de baron precies zien of de waker op elk tijdstip wel op zijn post was geweest .

Het slotenkamertje

Een rij houten koffers, sommige met familiewapens, andere met etiketten van verre hotels. Ze vertellen het verhaal van de internationale reizen van de bewoners van Twickel – van Londen tot Rusland en Canada. Elke koffer is een tastbaar spoor van hun wereldse leven.

"Als de baron weer eens een aanval had van veiligheid, liet hij alle sloten vervangen. Er werd nieuw hang- en sluitwerk ingevlogen. Er zat iets heel wantrouwends in."

Over de strikte regels

De regels laten niets aan de verbeelding over: de nachtwaker was er voor de veiligheid, niet voor zijn eigen plezier. Zo staat er letterlijk geschreven dat hij zijn dienst moet doen "zonder nieuwsgierigheid" en niet te veel naar de schilderijen mag "koekeloeren". Ook mocht hij nergens aanzitten en geen gebruikmaken van het toilet op de bovenverdieping.

Hoe wist de baron zeker dat de nachtwaker niet stiekem lag te slapen? Elke ochtend haalde de huisknecht de papieren strookjes uit de nachtwakersklok. De gaatjes in het papier (geponst door de sleutels in het kasteel) vormden een soort 'braille': een onomstotelijk bewijs van elke stap die gezet was. Deze strookjes werden vervolgens nauwkeurig in een groot boek geplakt. Op deze foto zien we zo'n maandoverzicht uit januari 1926, waarin nachtwaker Van Veelen 31 nachten op rij werkte.