Ambacht & Innovatie

Van wind naar stroom: dit is de Houtzaagmolen

Wie de Houtzaagmolen bezoekt, stapt even terug in de tijd. Wat in 1771 begon als een windmolen, is nu een museum waar het oude zaagambacht bewaard blijft. Tussen de geur van vers hout laten 16 vrijwilligers zien hoe hier vroeger het zware werk op het landgoed werd verzet met technieken die al eeuwenlang meegaan.

Ontdek verder

De feiten op een rij

Type: historische houtzagerij (oorspronkelijk een windgedreven Zaanse bovenkruier).
Leeftijd: in 1771 als 'tweedehands' molen vanuit Zaandam naar Twickel gebracht.
Team: een gedreven groep van 16 actieve vrijwilligers.
Status: museumzagerij die je meeneemt in de oorsprong en werking van de molen en zagen.

De oorsprong: kracht die 200 traditionele zagers verving

In 1771 haalde de graaf van Twickel de molen naar het landgoed om planken te zagen voor zijn boerderijen en zijn scheepswerven in Amsterdam en Makkum. De molen was in die tijd een technologisch wonder: één zo’n machine verving de arbeid van maar liefst 200 traditionele zagers. Om de aanvoer van boomstammen gemakkelijker te maken, werd de Twickelervaart gegraven, waarlangs zompen de zware stammen tot aan de haven bij de molen brachten. De molen bracht zo veel meer kansen met zich mee:

Maar de de molen bracht veel meer kansen met zich mee:

De bomen kwamen als stammen deze kant op en de bootjes vertrokken weer volgestouwd met Twents linnen. Zo was de cirkel rond en de schepen altijd vol.

Voorzitter Henk Wentink

De kracht van de krukas

Het meest vernuftige onderdeel van de molen is de krukas, een uitvinding die al sinds 1593 een draaiende beweging omzet in een op-en-neergaande zaagbeweging. De Houtzaagmolen heeft de volledige technologische evolutie doorgemaakt: van de oorspronkelijke windkracht in 1771 naar stoom en uiteindelijk elektriciteit. Rond 1882 maakten de wieken en de kap plaats voor een stoommachine, waardoor de zagerij niet langer afhankelijk was van de grillen van de wind. Sinds 1920 drijven elektromotoren de historische zagen aan, maar de basis van de techniek is al die tijd gelijk gebleven. Zoals de vrijwilligers treffend zeggen: "Het is echt de start van een motor. Of dat een molen is of een motor, dat maakt in principe niet uit."

Voordat het hout deze historische machine ingaat, wordt het nog steeds een jaar lang 'gewaterd' in de balkengracht achter de molen om ongedierte te weren en de duurzaamheid te vergroten.

Wie de Houtzaagmolen bezoekt, ziet direct het contrast met de moderne commerciële zagerij die er direct naast ligt. Waar daar met computergestuurde lintzagen op hoge snelheid wordt gewerkt, wordt in het museum het oude ambacht in een historisch tempo gedemonstreerd. Hier wordt van het hout nog steeds vakwerk geleverd, zoals de nestkastjes die worden verkocht in het bezoekerscentrum.

Openingstijden

September t/m juni: Woensdag en zaterdag van 13:30 – 16:00 uur
Juli en augustus: Woensdag en zaterdag van 11:00 – 16:00 uur

Tarieven:

Volwassenen: € 3,00
Kinderen t/m 12 jaar: € 1,50
Groepen: € 3,00 per persoon (minimale groepsprijs € 24,00)
Fotoreportage (op locatie): € 40,00 (op aanvraag)

Kom langs tijdens de Molendagen!

Op zaterdag 9 mei is de Houtzaagmolen geopend van 09:30 tot 16:30 uur. Kom kijken naar de demonstraties met het originele zaagraam, zie hoe de stoommachine (tegenwoordig op perslucht) werkt en ontdek de geheime merktekens in de kap, de ‘streepjescode’ uit de 18e eeuw die de molenbouwers hielp dit enorme bouwpakket in elkaar te zetten.

Bekijk de website van de houtzaagmolen

Ontdek ook deze bijzondere verhalen