Christian Graf zu Castell overleden

Op donderdag 21 januari 2010 is de bewoner van kasteel Twickel, Christian Graaf zu Castell - Rüdenhausen op 57 jarige leeftijd overleden. Sinds 1982 woonde hij met zijn gezin op het kasteel. Hij was een achterneef van de laatste eigenaresse van Twickel, Baronesse van Heeckeren van Wassenaer die in 1975 overleed. 

Twickel krijgt Overstichtprijs

Op 9 september 2009 heeft de Rentmeester van de Stichting Twickel tijdens de jaarvergadering van het Oversticht in Zwolle de jaarlijkse Overstichtprijs in ontvangst genomen . De prijs is toegekend voor het  Herstelplan van de tuin dat is uitgevoerd onder leiding van landschapsarchitect Michael van Gessel. De prijs bestaat uit een geldbedrag en een nog uit te voeren kunstwerk in hout (uit de Twickelse bossen) 

Herstelplan afgerond, tuin geopend

Het herstelplan voor het park van Twickel dat is opgesteld door landschapsarchitect Michiel van Gessel is in het najaar van 2008  gereed gekomen en  op 18 april 2009 officieel geopend. De opening werd verricht door mr. H.D. Tjeenk Willink, vice-president van de Raad van State. Tijdens het ofiiciële gedeelte van de opening werd één van de nieuwe bruggen, de Cortenstalen brug, vernoemd naar Michael van Gessel.  Vervolgens werd het park bezocht door bijna 2.000 Deldenaren die ook konden genieten van de Proeftuin die was ingericht door de Deldense Horeca. Het park is vanaf dat moment weer  toegankelijk op de normale openingstijden. 

Het herstelplan van het Huispark door Michael van Gessel is mede mogelijk gemaakt met financiële steuin van de Europese Unie,  de provincie Overijssel en het VSB fonds.  

Schaalvergroting agrarische bedrijven

Schaalvergroting van agrarische bedrijven is sinds 1960 een opvallend verschijnsel. Dit is vooral een gevolg van de snelle ontwikkeling van de techniek,waardoor de productie per arbeidskracht enorm is toegenomen. Helaas zijn de reële prijzen van landbouw-producten in die tijd sterk achtergebleven, waardoor de huidige boer gedwongen wordt om ook veel meer te produceren om toch nog aan een redelijk inkomen te verdienen.

Het landgoed Twickel is ruim 4000 ha groot, waarvan de helft bestaat uit landbouwgronden. In 1970 telde het landgoed 150 pachtbedrijven. Intussen is dit teruggelopen tot minder dan 50. De belangrijkste tak is de melkveehouderij (70%). De overige bedrijven (30%) houden kippen, geiten, schapen, vleesvee of jongvee. De gemiddelde bedrijfsomvang is in die tijd toegenomen van 13 tot ca 40 ha. In het algemeen zijn de vrijkomende gronden in goed overleg verpacht aan de omliggende bedrijven, waardoor tevens de verkaveling sterk verbeterd kon worden. Hetzelfde geldt voor het melkquotum van stoppende pachters. Dit werd op pachtbasis overgedragen aan andere pachters.

De pachters hebben zelf ook fors geïnvesteerd. Bijna iedere melkveehouder op het landgoed beschikt tegenwoordig over een moderne ligboxenstal. De animo om te boeren is groot. Er zijn relatief veel jonge boeren en opvolgers. Dit is logisch want de overname van een pachtbedrijf is veel eenvoudiger dan een eigendomsbedrijf. De keerzijde is dat er weinig ruimte ontstaat voor verdere schaalvergroting.

Schaalvergroting

Het landgoed wordt gekenmerkt door een heel scala van landschappen variërend in essen, ontginningslandschappen, beekdalen en kleine kampjes. Schaalvergroting past op de ene plek beter dan op de andere. Daarom richt het beleid van de stichting zich niet uitsluitend op schaalvergroting.

Om kleinschalige landschappen te kunnen behouden is de stichting al jaren op zoek naar andere mogelijkheden. Voorbeelden hiervan zijn: bedrijven die hun producten zelf verwerken of bedrijven die nevenactiviteiten ontplooien. Ook heeft een drietal bedrijven gekozen voor een natuurgerichte bedrijfsvoering, waarbij het natuurbeheer een forse bijdrage levert aan het gezinsinkomen.

Concurrentienadeel

De stichting heeft een open oog voor het concurrentienadeel ten gevolge van het kleinschalige landschap met veel beplantingen. Aangezien de overheid het op dit punt vooralsnog laat afweten, heeft het stichtingsbestuur vorig jaar besloten een eigen landschaps-regeling in het leven te roepen voor een periode van maximaal 5 jaar. Daarna zou er een regeling moeten zijn die voor alle boeren met soortgelijke handicaps geldt. De Twickelregeling houdt in dat pachters boven een bepaalde drempel een vergoeding krijgen van 1 euro per strekkende meter bosrand per jaar. Dit gaat de stichting op jaarbasis ruim 200.000 euro kosten.

Het landgoed ligt voor het grootste deel in de Ecologische Hoofd Structuur (EHS). Tevens is een robuuste verbindingszone over het landgoed geprojecteerd. Dit betekent dat een fors aantal hectares
landbouwgrond omgevormd zou moeten worden naar natuur. De stichting vraagt zich af of deze natuurclaim niet wat minder zou kunnen. Waar dit dan toch zou moeten, zal in ieder geval een goede oplossing gevonden moeten worden voor de betrokken pachters. Dit kan het vertrek van een bedrijf betekenen en herschikking van de overblijvende landbouwgronden, zodat achterblijvende bedrijven een betere verkaveling krijgen. Hier ligt een gezamenlijk belang. De stichting heeft daarom het initiatief genomen om samen met de pachters een goed plan op te stellen met een haalbare financiering. Dit zal vervolgens aan de provincie worden voorgelegd. Op
die manier spelen we samen in op de overheidsplannen.

A. H. Schimmelpenninck

Terug

Moeizame weg van particulier natuurontwikkelingsproject

Nabij Dieren ligt het landgoed Hof te Dieren, eigendom van de Stichting Twickel. Een groot deel van dit landgoed ligt in de uiterwaarden van de IJssel. De provincie Gelderland wenst het beheer van deze uiterwaarden meer af te stemmen op de natuurwaarden. Hiervoor geschikte delen zijn in het Natuurgebiedplan aangegeven als ‘nieuwe natuur’.  

Twee van deze gebieden liggen in de Fraterwaard Doesburg, onderdeel van het Hof te Dieren. Het gaat om laag gelegen stukken grasland in een ‘verlande’ vroegere rivierarm. Het plan voorziet in het omvormen van een weiland tot extensief grasland; een ander weiland moet worden afgraven zodat hier een moerasachtige vegetatie ontstaat. De overtollige grond kan gebruikt worden om de naastgelegen vroegere vuilstort van Doesburg beter af te dekken. Een ander deel van de uit te graven grond kan benut worden om een dijk te herstellen. Dit plan is in opdracht van Twickel door een adviesbureau verder uitgewerkt en informeel besproken met gemeente, provincie en Rijkswaterstaat.

De provincie Gelderland heeft vastgesteld dat er op de voormalige vuilstort een te dunne afdeklaag aanwezig is. Deze behoeft aanvulling; middelen hiervoor zijn echter niet aanwezig. Door het naburige natuurontwikkelingsproject kan werk met werk gemaakt worden. Verschillende boeren, die hun bedrijf op een terp in de uiterwaard hebben liggen, willen graag uitbreiden. Vergroting van de terp is alleen mogelijk als dit elders gecompenseerd wordt. Deze zou in dit project gevonden kunnen worden. Alle betrokken ambtenaren vonden het een mooi plan dat uitstekend in het overheidsbeleid past. Het is typisch een plan waar sprake is van een win-win situatie.  

Vergunningen

In december 2004 diende Twickel een aanvraag in om in aanmerking te komen voor de Subsidieregeling Natuurbeheer.
Het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwalitieit verleende een jaar later goedkeuring aan dit plan. Alvorens over te gaan tot uitvoering, bleken in dit geval liefst vijf vergunningen noodzakelijk te zijn. Na veel vooroverleg met diverse instanties zijn in december 2006 de nodige aanvragen ingediend. In het kader van het bestemmingsplan moest de gemeente Doesburg een aanlegvergunning verlenen. Deze kwam op 30 mei 2007 af.

De door de provincie Gelderland te verstrekken ontgronding-vergunning bleek afhankelijk van een advies (lees: verklaring van geen bewaar) van Rijkswaterstaat. De behandeling van deze aan-vraag duurde 17 maanden. Aangezien het toekomstige natuurgebiedje in de uiterwaarden ligt, is de Wet Beheer Rijks-waterstaatwerken van toepassing.Rijkswaterstaat had 16 maanden nodig om de vergunning te verlenen. Het winterbed van de IJssel heeft de status Vogelrichtlijngebied. Dat betekent dat een vergunning uit hoofde van de Natuur-beschermingswet nodig is.

De Provincie Gelderland is hier het ‘bevoegd gezag’. De vergunning met de nodige voorwaarden werd eind 2007 verleend. Ondanks de uitdrukkelijke wens van de provincie om de afdekking van de vuilstort te verbeteren, bleek het nodig hiervoor een vergunning in het kader van de Wet Bodembescherming te verkrijgen. Voor de behandeling van deze aanvraag had de provincie 14 maanden nodig. Al deze ontwikkelingen hebben ertoe geleid dat na goed voor besproken
vergunningaanvragen er veel vertraging is opgetreden, zodanig dat reeds verleende vergunningen ondertussen verlopen waren voordat andere verleend waren. Dat betekent opnieuw overleg met  de instanties om uitstel te verkrijgen.  

Kosten

De kosten gemoeid met het opstellen van het plan, externe onderzoeken, leges en - niet te vergeten - de vele eigen uren
hebben ca € 30.000,- bedragen. Voor de planvorming en inrichting van dit natuurontwikkelingsproject is een budget beschikbaar van € 105.000,- (maximaal € 7.200,-/ha).

De eigen bijdrage zou theoretisch ruim € 5.000,- zijn. Nog voor de realisatie kan starten is hiervan al 30% uitgegeven. Er
resteert nog € 75.000,-. Inmiddels zijn de nodige offertes binnen.

De laagste inschrijver komt op een aanneemsom van € 146.000,- Dat betekent dat dit project op de inrichtingskosten een tekort laat zien van € 71.000,-.

Conclusies

Iedereen was het erover eens dat het hier om een project gaat dat perfect in alle overheidsdoelstellingen past. Dit voorbeeld toont echter aan dat: Er veel vergunningen nodig zijn met als gevolg lange procedures en veel kosten van voorbereiding en overleg. De overheid desondanks niet schroomt forse leges-kosten in rekening te brengen. De coördinatie aan de kant van de overheid zeer te wensen overlaat. Het maximum van de inrichtingssubsidie niet realistisch is.  

A. H. Schimmelpenninck

Terug

Verstedelijkte randen van Twickel

Stadsranden vormen de overgang van het stedelijk gebied naar het buiten-gebied. In de afgelopen eeuw zijn bijna alle stads-randen steeds verder opgerukt, maar... het einde lijkt in zicht. De bevolking neemt nauwelijks meer toe en men verwacht in de loop van deze eeuw zelfs krimp. Er is dus alle aanleiding om na te denken over betere inrichting van stadsranden.

Het stedelijk gebied van Hengelo en Borne vormt over liefst 10 km de oostelijke grens van het landgoed Twickel. Delden grenst aan 3 zijden direct aan het landgoed. Stabiele en goed ingerichte stadsranden zijn dus belangrijk voor het behoud van Twickel.

Als ik in gedachten de randen van het landgoed langsloop zijn er goede en slechte voorbeelden. Een goed voorbeeld is de pas aangelegde golfbaan bij het Aparthotel dat de oostelijke begrenzing van Delden markeert. Een ander goed voorbeeld is de rand van de Hengelose woonwijk Woolderes nabij de Deldenerstraat. De overgang naar het landgoed bestaat hier uit een brede bomenweide. Helaas zijn er ook veel slechte voorbeelden. Hierbij denk ik aan de stadsrand van Hengelo langs de spoorlijn richting Borne; hier wordt het uitzicht bepaald door bedrijven, de waterzuivering en hoogspanningsmasten. Een ander voorbeeld is het Bornse bedrijventerrein Molenkamp dat brutaal een deel van de Zenderse Es heeft opgeslokt. Een laatste voorbeeld is de omgeving van de watermolen bij Oele waar de snelweg met aangrenzende autobedrijven, hoogspanningsstation en telecommunicatietoren behoorlijk storend zijn. De noordelijke grens van Delden is door de hier gelegen rondweg een verhaal apart. Daar is al eens een mooi, maar kostbaar plan voor gemaakt. Een goede inrichting van al deze stadsranden is de belangrijkste opgave in het kader van het project “Twickel, Levend Landgoed”. De Stichting Twickel is hier niet de enige grondeigenaar. Juist hier speelt een breed krachtenveld waar goede samenwerking van gemeenten, provincie, Regio Twente, waterschap en Twickel essentieel is. Het gaat er dan niet alleen om dat de stadsrand landschappelijk goed moet ogen. Zeker zo belangrijk is dat de overgangszone tussen stad en landgoed voldoende mogelijkheden biedt voor de stedelijke bevolking om van het mooie landgoed te kunnen genieten.

A.H. Schimmelpenninck

Terug

Pact van Twickel ondertekend

Op 19 maart 2009 is op het kasteel door alle betrokken bestuurders het 'Pact van Twickel' ondertekend. Onderstaand het gezamenlijke Persbericht:

 Toekomst landgoed Twickel vervat in Pact van Twickel

Met het zetten van de handtekening door bestuurders van de provincie Overijssel, Stichting Twickel, de gemeenten Hengelo, Hof van Twente, Borne, de Regio Twente, het waterschap Regge en Dinkel is het Pact van Twickel een feit. Hierdoor spreken de betrokken bestuurders uit dat ze achter de ruimtelijke ontwikkelingsvisie voor het landgoed Twickel staan en nu een uitvoeringsplan op gaan stellen.

De uitgangspunten voor de ontwikkelingsvisie voor het landgoed zijn in nauw overleg met de bewoners, belangengroepen en deskundigen opgesteld. De visie bestaat uit ontwikkelings- en ontwerpprincipes die als uitgangspunt dienen voor de verdere ontwikkeling van Twickel en omgeving:  Het versterken van de karakteristieken van de verschillende cultuurlandschappen, zoals de beekdalen, de voormalige markegronden en Park Twickel; een toekomstperspectief voor de landbouw; het ontwikkelen van natuur die bij de verschillende landschapstypen past; herstel van natuurlijke beken en het behouden van het watererfgoed zoals molens, vloeiweides, vijvers etc.; het versterken van de recreatieve betekenis van het landgoed, vooral in de randzone tussen de Delden en het landgoed. Dit kan onder andere door historische routes te ontwikkelen en recreatieve voorzieningen als uitkijktorens, hoeveloges of horeca; vormgeven van de randzone tussen stad en landgoed. Nieuwbouw van bijvoorbeeld bedrijventerreinen wordt op een manier gedaan dat het op een natuurlijke manier in het landgoed past; de grote infrastructuur moet passen bij de landschappelijke uitstraling van het landgoed.

Aanleiding voor de visie
Twickel is een landgoed met bijzondere (landschappelijke) kwaliteiten, het heeft al eeuwen een unieke plaats in het Twentse landschap. Maar de maatschappelijke en economische ontwikkelingen laten het landgoed niet ongemoeid. De druk op de randen van het gebied vanuit de omliggende gemeenten neemt toe. De behoefte aan extra ruimte voor wonen, wer ken, recreatie, het ontwikkelen van nieuwe natuur, het op orde krijgen van de waterlopen en de veranderingen in de landbouw zijn allen aanleiding om een visie voor de toekomst van het landgoed en het omliggend gebied op te stellen. De provincie Overijssel, de Regio Twente, het waterschap Regge en Dinkel en de gemeenten Borne, Hengelo en Hof van Twente, sloegen de handen in een om samen met de Stichting Twickel zo’n visie te ontwikkelen.V

Voorgeschiedenis
Op 8 januari 2008  was de openbare startbijeenkomst van het project, waarin de ‘kwaliteiten, knelpunten en kansen’ van het landgoed Twickel en omgeving zijn geïnventariseerd. Vervolgens konden belangstellenden zich opgeven voor de zogenaamde adviesgroep en de vier themawerkgroepen die in het voorjaar van 2008 plaatsvonden. (zie ook Twickelblad Zomer 2008). Op basis van de inventarisatie van de kwaliteiten, knelpunten en kansen was het de bedoeling om naar specifieke oplossingen toe te werken en externe deskundigen leverden hun bijdrage. Eén en ander mondde uit in een aantal scenario’s, die met het publiek werden besproken. Op dinsdagavond 7 oktober 2008 vond in het Hoogspel te Ambt Delden de derde publieke bijeenkomst plaats van het project ‘Levend Twickel’ en op 3 februari werd het concept aan het publiek gepresenteerd.

Vervolg
Naar verwachting wordt de ontwikkelvisie en het bijbehorende uitvoeringsplan rond de zomerdoor de zomer door de verschillende besturen vastgesteld. De ontwikkelvisie Twickel maakt onderdeel uit van het programma Cultuur en Ruimte en wordt mede mogelijk gemaakt door een Belvedere-subsdie. Kijk voor meer informatie op www.levendtwickel.nl

Infrormatie
Bonnie van der Meer, team Communicatie, provincie Overijssel, tel. 038 499 92 24 of bij spoedvragen buiten kantooruren 06 18 30 00 03